Нұр-Сұлтан
Қазір
2
Ертең
2
USD
426
-0.19
EUR
496
-1.93
RUB
6
-0.02

Маңғыстау: Ауыл шаруашылығы министрлігі аймақтық мал шаруашылығы туралы нені білмейді. 2-бөлім

542

1-бөлімді де оқыңыз

Аймақтағы жауын-шашын мөлшері 100-150 мм – бұл тек жемшөп дақылдары үшін ғана емес, сонымен қатар жайылымдық жерлер үшін де өте аз. Өйткені жердің тозуы мен шөлейттенуі жүріп жатыр. Айтпақшы, бұл “Агротехнологиялық хаб” КҚ сарапшылары дайындаған спутниктіктен түсірілген суретте де көрінеді.

Табиғи жайылымдарда шабындықтың өнімділігі үш есе — 150 мың тоннаға дейін төмендеді. Себебі, үшінші жыл қатарынан жаңбырдың болмауы. Жалпы, жергілікті фермерлер мал шаруашылығы үшін соңғы “қолайлы” жыл 2016 жыл болды дейді.

Стандарттарға сәйкес, тірі салмағы 100 кг болатын бір сиырға 4 кг шөп қажет. Маңғыстаудағы малдың жағдайын ескере отырып, күніне кемінде 17-20 кг. Аймақта қыс кем дегенде 6 айға созылады. Тиісінше, аймақта өсетін шөп қыста ең көп дегенде 50 мың ірі қара малға жетеді. Бірақ мұнда жылқылар, қойлар, ешкілер мен түйелер де бар емес пе.

Сә меселесі

Өңірде жер асты суларын пайдалануға болады, бірақ бұл да шексіз ресурс емес екенін және ол да бір кездері таусылатынын есте ұстаған жөн. Қазір ұңғымалар жетіспейді, бірнеше фермерлік шаруашылыққа жайылымдарды суару үшін бір ғана ұңғыма бар екенін көрдім. Бір жерде ұңғымадағы сорғы күн панелімен, ал бір жерде дизель генераторымен қоректенеді.

Мен кездестірген ұңғымалардың бірінде ғана су өздігінен ағып жатты – бірақ өте ыстық су, шамамен 40 градустан кем емес. Анализаторсыз да, дәмін көрсең барлық құдықтарда су өте тұзды. Әрине, құрамында минералдардың көп мөлшері бар, яғни бұл суды ішетін мал тамақты жеткілікті мөлшерде сіңірмейді – ағзасы қабылдамайды.

Сонымен қатар, мен кездестірген ұңғымалардың ішіндегі ең терең емесі 80 метрлік болды, орташа есеппен мұнда 120-150 метрге дейін бұрғыланды, бірақ су бәрібір де тұзды. Олар 300 метрге дейін бұрғылауға әрекеттенгенін айтты, бірақ онда да су тұзды дәмі болған.

Бұрын мемлекетте АӨК дамыту мемлекеттік бағдарламасы болған, ауыл шаруашылығы мақсатындағы жерде ұңғымаларды бұрғылау 80%-ға дейін субсидияланған, содан кейін шығындарды өтеу мөлшерлемесі 50%-ға дейін төмендеген. Ең алдымен, қиын аймақтар үшін  мемлекет бұрынғы норманы қалдырса, Маңғыстауда ұңғымалар әлдеқайда көп болар еді.

Егер тарихты көтерсек, мұнда мал шаруашылығына арналған құдықтар әрдайым сұранысқа ие болды.

Мәселе тарихы

Әлихан Бөкейханов 1926 жылы осы өлкелерге келіп, дәстүрлі түрде адайлар Маңғыстау жазығын қыстау – қыстық мал жайылымы ретінде пайдаланғанын жазған. Ал жаз бойы Үстіртке немесе басқа өңірлерге малымен көшіп келген.

Алайда су мен жайылымның жеткіліксіздігі адайларды құдықтар қазуға және тұрақты түрде, тіпті қыста да көшіп-қонып жүруге мәжбүрлеген:

“Адай ауылы жыл бойы көшіп-қонып жүреді: мал жаю және суару, оған күтім жасау және қорғау, Адайдың шопан ауылы барлық адай руының ортақ пайдалануындағы суат пен жайылымдарды бір-біріне хабарлай отырып пайдаланады”.

Сондай-ақ Бөкейхановтың айтуынша, ол кезде Маңғыстауда жиі көшу мен судың тапшылығына бейімделмеген сиыр өсірілмеген. Түйелер мен қойлар көп болған, биелер сауылмаған, көшкен кезде түйелерге қарағанда жылқыларға жиі мінген.

Бөкейханов құдықтарға ерекше көңіл бөледі. Оның жазбаларына сәйкес, 50-70 метр – бұл олардың орташа тереңдігі, екі есе тереңі де кездеседі. Әлихан Нұрмұхамедұлы әр адай үшін құдық қазу және жер асты сулары туралы білу – өмір бойы онымен бірге жүретін кәсіп екенін жазады:

“Құдықтар таяз және суы аз солтүстік жайлауларда әр ауыл бірнеше құдықтан қазады. Көшпенді адайлар құдық қазу шеберлері, олар жұмысты таза әрі ұқыпты атқарады. Әрбір адайдың темір күрегі бар, оны белбеуіне байлап алады, сондықтан оны адайлар барлық қазақтар сияқты күрек деп емес, белдеме деп атайды, яғни белде тұрады”.

Бөкейхановтың айтуынша, егер басқа қазақтар жазғы жайлауда үлкен ауыл болып топталып қоныстанса, адайлар жақсы суарылатын жерлер мен жайылымдардың жоқтығынан, тіпті жазда да шашыраңқы қонады.

Бұған дейін барлық суаратын жерлер бүкіл руға тиесілі болғанына қарамастан, ақсақалдар қандай жайылымдарда және қандай суару орындарында қанша мал ұстауға болатындығын түсінді.

Ветеринария

Маңғыстауда тағы бір маңызды нәрсе бар – жеке қосалқы шаруашылықтар өкілдерінің малды тіркеуден жаппай жалтаруы, бірақ көмек сұрап, талаптар қояды.

Малды тіркегісі келмегендіктен, ақпараттық вакуум пайда болады және аймақтың әлеуеті қаншалықты пайдаланылатыны туралы нақты түсінік жоқ. Менің болжамым бойынша, бұл 100%-дан асады.

Тиісінше, сәйкестендіру қиындықтарына байланысты ветеринарияда көптеген қиындықтар туындайды, қарапайым – аймаққа қанша екпе қажет екенін анықтай алмаудан бастап.

Малдың өздігінен және бақылаусыз жайылатынына байланысты ветеринариялық қауіптер айтарлықтай артады. Аймақта сұраныстың аздығына байланысты ветеринарлардың жалақысы өте төмен.

Алайда, жағдайды мал генетикасы құтқаруда – малдың бірқатар түрлерінде ұзақ уақыт бойы жеткілікті деңгейде азықтың болмауынан аурудың көптеген түрлеріне иммунитет қалыптасқан.

Қорытынды

Маңғыстау – егіншілікке тәуекел жоғары аймағы. Сондықтан бұл өңірде ауыл шаруашылығы өнімдерін барлық қатерлерді ескере отырып жүзеге асыру қажет. Бақытымызға орай, қазіргі уақытта көптеген құралдар бар – спутниктік суреттерді талдаудан бастап сақтандыру түріндегі тәуекелдерді хеджирлеуге дейін.

Аймақтағы мал шаруашылығы тек саналы түрде құрылған ғана емес, сонымен бірге басқарылуы керек. Ол үшін ақпараттық-түсіндіру жұмыстарын жүргізу және мал басын тиісті түрде есепке алу, оны климаттық жағдайға байланысты аса үлкен емес аймақтың әлеуетімен салыстыру қажет.

Егер аймақтың азық-түлік қауіпсіздігі мәселесіне келетін болсақ, аймақты субсидиялар, көмектер арқылы қолдау және фермерлікті дамыту қажет болуы мүмкін. Ал егер ауыл тұрғындарын жұмыспен қамту туралы айтатын болсақ, онда бұл күрделі мәселе, әрине, ЖҚШ-ны жоққа шығаруға болмайды, бірақ жол берілетін мүмкіндіктің шегін нақты түсіну керек.

Серіктестер жаңалықтары
Көп қаралған
© «365 Info», 2014–2021 info@365info.kz, +7 (727) 350-61-36
050013, ҚР, Алматы қ., «Керемет» ықшамауданы, 7 үй, 39 корпус, 472 кеңсе
Қате байқасаңыз, оны белгілеп Ctrl+Enter басыңыз