Феликс Вулис ERG туралы алғаш рет ашық айтты: «Орындалмаған міндеттемелер бар»

Вулистің айтуынша, оның Қазақстанмен алғашқы байланысы 1994 жылы басталған. Сол кезде оны АҚШ-та Қазақстан экономикасының таныстырылымын дайындауға көмектесуге шақырған. Бұған дейін ол Украина үшін 1992 жылғы желтоқсанда және Ресей Федерациясы үшін 1994 жылғы мамырда осындай таныстырылымдарды ұйымдастырған болатын.

Бұл жұмыс 1995 жылғы желтоқсанда Калифорния штатының Сан-Диего қаласында өткен таныстырылыммен аяқталды. Вулистің айтуынша, іс-шараға Қазақстан Президенті Нұрсұлтан Назарбаев пен АҚШ Президенті Билл Клинтонды қоса алғанда, саяси деңгейдегі ең жоғары тұлғалар қолдау білдіріп, оны мойындады.

Алты жылдан кейін Вулис Eurasian Natural Resources Corporation компаниясына қосылды.

ENRC Лондон қор биржасына шығуға дайындалып жатқан кезде ол операциялық директор лауазымына дейін көтеріліп, 2009 жылы компанияның бас директоры болды.

ENRC FTSE 100 индексіне кіретін компанияға және Қазақстанның ең маңызды өнеркәсіптік кәсіпорындарының біріне айналды. Компанияның қызметі ферроқорытпа өндірісін, темір рудасын, алюминийді, энергетиканы және Орталық Азиядан әлдеқайда тыс жерлерде орналасқан тау-кен активтерін қамтыды.

Сонымен бірге компания Лондондағы ең жіті бақылауға алынған тау-кен өндіруші компаниялардың біріне айналды.

2013 жылы ENRC биржадан шығарылып, жекеменшік компанияға айналды. Кейін оның активтері Eurasian Resources Group немесе ERG құрамына өтті. Одан кейінгі жылдары сот процестері, реттеуші органдардың назары және Ұлыбританияның Аса ауыр алаяқтықпен күрес басқармасы (Serious Fraud Office, SFO) жүргізген ұзаққа созылған тергеу болды.

Вулис ұзақ уақыт бойы топпен қарым-қатынасы туралы көпшілік алдында пікір білдіруден аулақ болды.

Енді ол өзімен және ERG-ге қатысты құрылымдар арасында әлі де реттелмеген қаржылық және шарттық мәселелер бар екенін айтып отыр. Оның сөзінше, бұл мәселелерді жеке тәртіпте шешуге бірнеше жыл бойы талпынып келгеннен кейін, енді үнсіз қалу мүмкін болмай барады.

Оның ұстанымы қарапайым:

Міндеттемелер қабылданды. Тиісті міндеттер туындады. Ал оның айтуынша, сол міндеттемелердің кейбірі әлі күнге дейін орындалмаған.

ENRC-ГЕ ДЕЙІН: ҚАЗАҚСТАН

Сіздің Қазақстанмен байланысыңыз ENRC-ге дейін басталған екен. Ол қашан басталды?

Менің Қазақстанмен алғашқы байланысым 1994 жылдан басталады.

Мені АҚШ-та Қазақстан экономикасының таныстырылымын дайындауға көмектесуге шақырды. Бұған дейін мен осындай таныстырылымдарды Украина үшін 1992 жылғы желтоқсанда және Ресей Федерациясы үшін 1994 жылғы мамырда ұйымдастырған болатынмын. Сондықтан бұрынғы Кеңес Одағы құрамынан шыққан елдердің экономикалық әлеуетін америкалық аудиторияға таныстырудың белгілі бір үлгісі қалыптасқан еді.

Қазақстан жобасы ақырында 1995 жылғы желтоқсанда Калифорния штатының Сан-Диего қаласында өткен іс-шараға ұласты.

Бұл іс-шара қаншалықты маңызды болды?

Бұл мен үшін аса маңызды оқиға болды, өйткені оған ENRC-ге қосылғанға дейін көп уақыт бар еді.

Таныстырылымға ең жоғары деңгейде, соның ішінде Президент Нұрсұлтан Назарбаев пен Президент Билл Клинтон тарапынан қолдау көрсетіліп, мойындалды.

Іс-шара өте сәтті өтті және маған Қазақстанды ерте кезеңнен-ақ тереңірек түсінуге мүмкіндік берді. Мен оның табиғи ресурстарын ғана емес, сонымен қатар халықаралық аренада өз орнын қалыптастыруға және ауқымды шетелдік инвестициялар тартуға ұмтылған жас тәуелсіз ел ретіндегі мақсат-мұратын түсіндім.

Демек, 2001 жылы ENRC-ге қосылған кезде Қазақстан сіз үшін жаңа ел болмаған ғой?

Мүлде олай емес.

Ол кезде менің Қазақстанмен бұрыннан қалыптасқан байланысым және оның экономикалық әлеуетін түсінуім бар еді.

Бұл маңызды, өйткені кейде менің Қазақстанмен тарихымды тек ENRC арқылы қарастырады.

Менің Қазақстанмен байланысым ENRC-ден бірнеше жыл бұрын басталған және ол қандай да бір бір ғана корпорациямен шектелмейді.

ENRC-НІ ҚҰРУ ЖӘНЕ ДАМЫТУ

Сіз ENRC-нің ортасында он жылдан астам уақыт болдыңыз. Бүгінде өткенге көз жүгірткенде, нақты не құрдым деп ойлайсыз?

Меніңше, сандар бұл тарихтың бір бөлігін ғана көрсетеді.

Мен компанияға келген кезде біздің қолымызда аса құнды өнеркәсіптік активтер мен білікті мамандар болды. Алайда компания әлі де негізінен Қазақстанға бағытталған өнеркәсіптік топтан халықаралық корпорацияға айналу жолынан өтуі керек еді.

Біз операциялық басқаруды кәсібилендірдік, ауқымды инвестициялар жасадық, халықаралық қызметімізді кеңейттік және ақырында Лондон қор биржасына шықтық.

ENRC FTSE 100 индексіне кіретін компанияға айналды.

Бұл трансформация бір адамның арқасында жүзеге асқан жоқ. Оған ондаған мың адам үлес қосты. Бірақ сол кезеңде компания басшылығының құрамында болғаныма қуаныштымын және қол жеткізген нәтижелерімізді мақтан тұтамын.

ENRC-нің 2007 жылы Лондон қор биржасына шығуы ерекше оқиға болды. Лондон не өзгертті?

Бәрін өзгертті.

Лондонда ірі жария компанияға айналған кезде сіз мүлде басқа деңгейдегі бақылау жағдайында жұмыс істей бастайсыз.

Инвесторлар сұрақ қояды. Сарапшылар сұрақ қояды. Журналистер сұрақ қояды. Тәуелсіз директорлар сұрақ қояды. Реттеуші органдар сұрақ қояды.

Мұндай тәртіп кейде жайсыз болуы мүмкін, бірақ оның пайдасы бар.

Ол ұйымды өз әрекеттерін түсіндіруге мәжбүр етеді.

БИЛІК ЖӘНЕ КОРПОРАТИВТІК БАСҚАРУ

ENRC-ні дәстүрлі батыстық корпоративтік басқару стандарттарына сәйкес басқару мүмкін болды ма?

Бұл, сөзсіз, оңай болған жоқ.

Компанияда өте ықпалды негізін қалаушы акционерлер, кәсіби менеджмент, тәуелсіз директорлар, халықаралық инвесторлар және маңызды акционер ретінде Қазақстан Үкіметі болды.

Бұл тараптардың мүдделері әрдайым бірдей бола бермейтін.

Менің бас директор ретіндегі міндетім акционерлер арасындағы тартысқа қатысу емес еді. Менің міндетім — компанияны басқару.

Өзіңіз келіспеген шешімдерді қабылдауға сізге қысым жасалды ма?

Кез келген ірі корпорацияның бас директоры қысымға тап болады.

Акционерлердің өз пікірі бар. Директорлардың өз пікірі бар. Үкіметтердің өз мүдделері бар. Банктердің де өз мүдделері бар.

Бас директордың міндеті — барлығын тыңдау, содан кейін заң аясында және компанияның мүддесі үшін шешім қабылдау.

Әрине, адамдармен үзілді-кесілді келіспеген кездерім болды.

Сіз белгілі бір өтініштерді орындаудан бас тартқан кездер болды ма?

Иә.

Мұндай бас тартулардың салдары болды ма?

Кейде болды.

Бірақ егер сіз бас директор қызметін қабылдасаңыз, кейін қиын шешімдердің қиын болғанына шағымдана алмайсыз.

Сізге дәл осындай шешімдерді қабылдағаныңыз үшін ақы төленеді.

ТЕРГЕУЛЕР

Кейін ENRC Лондонда тергеулермен және корпоративтік басқару мәселелеріне қатысты айыптаулармен қатар аталатын компанияға айналды. Бұл компания сіз басқарған кездегі ұйымның шынайы бейнесіне қаншалықты сәйкес келді?

Толық сәйкес келген жоқ.

ENRC күрделі юрисдикциялар мен салаларда жұмыс істеген алып ұйым болды.

Қателіктер болды ма? Әрине. Мұндай ауқымдағы кез келген ұйым қателік жібереді.

Бірақ ондаған мың адам еңбек еткен өнеркәсіптік компанияның қызметін тек айыптаулар жиынтығына дейін төмендету сол бизнесті іс жүзінде құрған және басқарған адамдарға қатысты үлкен әділетсіздік болды.

Кейін Ұлыбританияның Аса ауыр алаяқтықпен күрес басқармасы (SFO) ENRC қызметін шамамен он жыл бойы тергеді. Бұл кезең компанияға қалай әсер етті?

Осындай ұзақ уақытқа созылған тергеу сөзсіз орасан зор зиян келтіреді.

Қаржылық зиян бар, беделге келетін зиян бар және адамдарға келетін зиян бар.

Маңыздысы — тергеу ақырында айып тағылмай және қылмыстық қудалаусыз аяқталды.

Әркім бұдан өз қорытындысын жасай алады.

Кейін ENRC SFO, Dechert заң фирмасы және Нил Джеррардқа қатысты ірі сот процестерін бастады. Бастапқы тергеу мүлде жүргізілуі керек еді деп ойлайсыз ба?

Меніңше, сот шешімдері мен одан кейінгі оқиғалар мен айта алатын кез келген нәрседен әлдеқайда жақсы сөйлейді.

Бұл тақырыпқа қызығушылық танытатын адамдарға сот материалдарымен танысуды ұсынар едім.

ERG-МЕН ҚАРЫМ-ҚАТЫНАСТЫҢ ҮЗІЛУІ

Топпен қарым-қатынасыңыздың өзгеріп жатқанын қашан түсіндіңіз?

Бұл бір күнде болған жоқ.

Корпорация ішіндегі қарым-қатынастар уақыт өте келе өзгереді.

ENRC жекеменшікке өткеннен кейін түбегейлі өзгерді. Құрылымы өзгерді, басымдықтары өзгерді және адамдар өзгерді.

Белгілі бір сәтте менің ұйыммен бұрын болған қарым-қатынасымның енді сол қалпында жоқ екені анық болды.

Сіз ENRC-мен тағы бірнеше жыл бойы ресми түрде байланысты болып қалдыңыз. Неліктен?

Өйткені белгілі бір мәселелер әлі де шешілмеген еді, ал корпоративтік қарым-қатынас адам бас директор қызметінен кеткен күні міндетті түрде аяқтала салмайды.

Белгілі бір ағымдағы міндеттер мен бұрынғы кезеңге қатысты мәселелер қалды.

Сіздің ENRC-мен ресми қарым-қатынасыңыздың аяқталған-аяқталмағанына қатысты белгілі бір түсінбеушілік болды. Бүгінгі ұстанымыңыз қандай?

Бүгінгі таңда менің ұстанымым анық: мен ENRC Ltd компаниясының жалғыз директоры болып қала беремін.

Мен қызметтен босатылған жоқпын.

Менің өкілеттігімді тоқтату ниеті болуы мүмкін және, әрине, жағдай өзгеруі ықтимал. Бірақ ол үшін сақталуы тиіс белгілі бір рәсім бар.

Менің түсінуімше, менің қызметімді тоқтату туралы 30 күн бұрын хабарлау құқығым бар.

Бұл рәсім тиісті түрде жүзеге асырылмайынша, мені компаниядан әлдеқашан кеткен деп сипаттау дұрыс деп есептемеймін.

Бұл сіздің қаржылық дауыңызбен байланысты ма?

Бір-бірімен тоғысатын бірнеше мәселе бар.

Мен заңды уәждерді сұхбат арқылы алдын ала шешіп қойғым келмейді.

Бірақ арамызда шешілмеген қаржылық және шарттық мәселелер бар екені анық.

Директорлық өкілеттігіңіздің тоқтатылуы осы талаптардың күшін жоя ма?

Жоқ.

Бұл екі мәселе іс жүзінде өзара байланысты болуы мүмкін, бірақ корпоративтік лауазымның тоқтатылуы бұрыннан бар шарттық немесе қаржылық міндеттемелердің күшін жоймайды.

ERG немесе тиісті құрылымдар алдағы уақытта біздің қарым-қатынасымызды қалай құруды шешсе де, біз өткенде не болғанын және қандай міндеттемелердің әлі де орындалмағанын бәрібір реттеуіміз керек.

Сiлтеме