Феликс Вулис: «ERG алдындағы өтелмеген берешегім туралы Қазақстан Президенті мен Еуропалық кеңеске хабарлаймын»

Оның Қазақстанмен байланысы 1990-жылдары басталды. Сол кезде ол америкалық инвесторларға еліміздің экономикалық әлеуетін таныстыруға көмектесті. 2001 жылы Eurasian Natural Resources Corporation (ENRC) компаниясына қосылып, кейін операциялық директор, одан соң бас директор қызметтерін атқарды.

Оның және әріптестерінің басшылығымен ENRC халықаралық қызмет аясын кеңейтіп, 2007 жылы Лондон қор биржасына шықты. Компания FTSE 100 индексіне еніп, Қазақстанның халықаралық деңгейде танылған өнеркәсіптік компанияларының біріне айналды.

Алайда Вулис пен кейіннен Eurasian Resources Group (ERG) атанған компаниялар тобының қарым-қатынасы уақыт өте келе өзгерді.

Қыркүйекте EU Today басылымына берген сұхбатында Вулис ENRC-дегі қызмет жылдарын, корпоративтік басқару мәселелерін және Ұлыбританияның Аса ірі алаяқтықпен күрес басқармасы (Serious Fraud Office) жүргізген тергеудің салдарын сөз етті. Тергеу 2023 жылы айып тағылмай аяқталған.

Сондай-ақ, ол бұған дейін көпшілік арасында кеңінен талқыланбаған мәселені көтерді. Бұл оның пікірінше, ERG мен оған байланысты құрылымдар орындамаған қаржылық және шарттық міндеттемелер.

Алғашқы сұхбат соңында Вулис корпоративтік қызметтен кету бұрын туындаған қаржылық міндеттемелерді жоймайтынын мәлімдеген еді. Енді [осы сұхбаттың жалғасында](https://eutoday.net/felix-vulis-erg-outstanding-debt/) Вулис өтелмеген талаптары туралы ашығырақ айтып, бұл мәселені Қазақстанның жоғары саяси басшылығының назарына жеткізуге неліктен ниетті екенін түсіндіреді.

РЕТТЕЛМЕГЕН ҚАРЖЫЛЫҚ МӘСЕЛЕЛЕР

– Алдыңғы сұхбатыңызда орындалмай қалған қаржылық міндеттемелер туралы айттыңыз. Нақты нені меңзеп отырсыз?

Феликс Вулис: ENRC компаниясында ұзақ жыл бойы жұмыс істеген кезде басшы ретінде үлкен жауапкершілік атқардым және әртүрлі шарттық әрі қаржылық келісімдер негізінде қызмет еттім.

Менің ұстанымым бойынша, сол келісімдерден туындайтын белгілі бір міндеттемелер орындалмаған. Олардың қатарына компаниялар тобымен кәсіби қарым-қатынасым аясында маған тиесілі болған сыйақы мен басқа да қаржылық төлемдер кіреді.

Тиісті құжаттарды зерделеп, заңды негізде өтелуге тиіс берешекті өтеу қажет деп есептеймін.

– Әңгіме қомақты ақша туралы болып отыр ма?

Қазір нақты сомаларды жария түрде талқыламағанды жөн көремін. Қаржылық есеп-қисапты, шарттық құжаттарды және хат алмасуды қарастыру қажет.

Мәселе тек ақша көлемінде емес. Ең бастысы, келісімдер мен міндеттемелердің орындалуы.

– ERG компаниясына бұл мәселелерді жеке тәртіппен реттеуге мүмкіндік берілді ме?

Мен әрдайым шешілмеген мәселелерді көпшілік алдында қарсыласудан гөрі кәсіби келіссөздер арқылы шешуді жөн көрдім.

Тиісті тараптар құжаттарды зерделеп, сындарлы диалогқа дайын болса, келісімге келуге әлі де болады деп есептеймін.

Алайда осынша жыл өткеннен кейін орындалмаған міндеттемелерге шексіз уақыт бойы жауап бермей отыруға болмайды деп санаймын.

НЕГЕ ҚАЗАҚСТАН ПРЕЗИДЕНТІНЕ ЖҮГІНБЕК?

– Сіз бұл мәселені Қазақстан Президенті Қасым-Жомарт Тоқаевтың назарына жеткізгіңіз келетінін айттыңыз. Неліктен?

Өйткені Қазақстан менің кәсіби өмірімде жай ғана ел емес.

Қазақстанмен байланысым ENRC компаниясына қосылғанға дейін басталды. Мен ондаған жыл бойы осы елдің өнеркәсіп саласымен, мекемелерімен және адамдарымен жұмыс істедім.

Мен Қазақстанды және оның экономикалық жетістіктерін ерекше құрметтеймін.

Сонымен қатар Қазақстан Республикасы ERG компаниясының маңызды акционерлерінің бірі. Менің ойымша, акционерлердің, әсіресе егемен мемлекеттің атынан өкілдік ететін тараптардың, өздерімен байланысты компаниялардың қаржылық және шарттық міндеттемелерді орындауын талап етуге заңды мүддесі бар.

Мен Президент Тоқаевқа өз жағдайым туралы хабарлап, орындалмаған міндеттемелердің неліктен назар аударуға тұрарлық екенін түсіндіргім келеді.

– Сіз Президенттен жеке қаржылық дауға тікелей араласуды сұрап отырсыз ба?

Мен Президенттен төреші болуды немесе заң жүзінде корпоративтік заңды тұлғаға тиесілі міндеттемелер үшін жауапкершілікті өз мойнына алуды сұрамаймын.

Менің өтінішім – әділ әрі кәсіби тұрғыдан қарауды қажет етеді деп санайтын мәселеге назар аудару.

Қазақстан халықаралық инвестициялар үшін сенімді ел ретіндегі беделін қалыптастыруға көп күш жұмсады. Бұл бедел, соның ішінде, заңды іскерлік міндеттемелердің орындалатынына деген сенімге байланысты.

– Бұл мәселе Қазақстанның халықаралық беделіне нұқсан келтіруі мүмкін деп ойлайсыз ба?

Шын жүректен мұндай жағдай болмаса екен деймін.

Президент Тоқаевтың басшылығымен Қазақстан халықаралық аренадағы орнын нығайту, шетелдік инвестиция тарту және экономикалық серіктестерінің сенімін арттыру бағытында маңызды жұмыстар атқарды.

Мен бұл бастамаларды мойындаймын әрі жоғары бағалаймын.

Алайда халықаралық деңгейде танылған өнеркәсіптік топтардың бірінің бұрынғы бас директоры қаржылық талаптарының реттелмегенін мәлімдесе, корпоративтік басқару мен шарттық міндеттемелерге деген көзқарас туралы сұрақтар туындауы мүмкін.

Менің ойымша, беделге қатысты орынсыз күмәннің алдын алудың ең дұрыс жолы – мәселені әділ қарастырып, заңды талаптарды реттеу.

ХАЛЫҚАРАЛЫҚ АСПЕКТ

– Сіз АҚШ азаматысыз. Бұл мәселе АҚШ-та немесе Еуропада да көтерілуі мүмкін бе?

АҚШ азаматы ретінде мен өзімнің заңды қаржылық және шарттық мүдделерімді тиісті құқықтық тетіктер арқылы қорғауға құқылымын.

Егер ақылға қонымды келісімге қол жеткізу мүмкін болмаса, өзіме қолжетімді барлық заңды жолдарды қарастыруға ниеттімін. Оның ішінде Брюссельдегі тиісті еуропалық институттар мен АҚШ-тың құзыретті органдарының назарына осы мәселені жеткізу де бар.

Қажетті негіздер болған жағдайда бұл АҚШ Мемлекеттік департаменті мен АҚШ Қаржы министрлігіне жүгінуді де қамтуы мүмкін.

Мұндай қадамдарға барудың қажеті болмаса екен деймін.

– Еуропалық саяси институттарға да жүгінесіз бе?

Мен бұл мәселені белгіленген рәсімдер мен ресми арналар арқылы Еуропалық кеңесті қоса алғанда, тиісті еуропалық институттардың қарауына ұсыну құқығымды өзімде қалдырамын.

Мақсатым – өз ұстанымымды түсіндіріп, мәселенің тиісті тәртіппен қаралуына қол жеткізу. Жеке коммерциялық дауды халықаралық саяси текетіреске айналдыру емес.

– Кейбіреулер бұл мәлімдемелеріңізді ERG компаниясына қысым жасау деп түсінуі мүмкін. Бұған не айтар едіңіз?

Мен тек шарттық құқықтарын қорғауға ұмтылған адамның қолында қандай мүмкіндіктер бар екенін түсіндіріп отырмын.

Қазақстанға зиян келтіруге немесе оның халықаралық серіктестеріне орынсыз қиындық туғызуға мүдделі емеспін.

Алайда екінші тарап ірі әрі ықпалды корпорация болғаны үшін адам заңды қаржылық талаптарынан бас тартуы керек деп те есептемеймін.

ERG-ден ТЫС ҚАЗАҚСТАН

– Бұл тәжірибе Қазақстанның бизнес жүргізуге қолайлы ел ретіндегі бағасына әсер етті ме?

Жоқ. Қазақстанға деген құрметім өзгерген жоқ.

Мен әлі де еліміздің, әсіресе тау-кен өнеркәсібі, маңызды минералдар, энергетика, инфрақұрылым және өнеркәсіпті дамыту салаларында айрықша экономикалық әлеуеті бар деп санаймын.

Еуропа мен Азия арасындағы стратегиялық орналасуы табиғи ресурстар өндірумен ғана шектелмейтін мүмкіндіктерге жол ашады.

Елде ауқымды ұзақ мерзімді инвестицияларды тартуға қажетті өнеркәсіптік тәжірибе, адами капитал және географиялық артықшылықтар бар.

Сондықтан шарттық қатынастардың сенімділігі мен корпоративтік басқару мәселелерін аса маңызды деп есептеймін.

– Президент Тоқаевқа жолдайтын хатыңызда қандай ойды жеткізгіңіз келеді?

Мен Қазақстанның досы болып қала беретінімді айтқым келеді.

Біз онда атқарған жұмысымды мақтан тұтамын және Президенттің елге деген халықаралық сенімді нығайтуға бағытталған күш-жігерін бағалаймын.

Тиісті тараптар менің талаптарымды байыппен қарастырып, корпоративтік және құқықтық рәсімдер шеңберінде әділ шешімге келуге ықпал етеді деп үміттенемін.

Қазақстанның халықаралық инвесторларға бере алатын ең сенімді белгісі – заңды міндеттемелердің сақталып, шарттарда көзделген талаптардың орындалуы.

ҚОРЫТЫНДЫ СҰРАҚ

– Бүгін ERG басшылығына тікелей не айтар едіңіз?

Бұл мәселелерді кәсіби түрде реттеуге әлі де мүмкіндік бар дер едім.

Біздің ортақ тарихымыз ұзақ. Мен өмірімнің елеулі бөлігін осы компанияның халықаралық деңгейде мойындалған өнеркәсіптік топқа айналуына көмектесуге арнадым.

Аяқталмай қалған істерімізді диалог, өзара құрмет және заңды міндеттемелерді орындау арқылы шешкенді жөн көремін.

Сонымен бірге өз құқықтарымды қорғауға ниеттімін.

Жауапты ұстаным – келіссөз үстеліне отырып, нақты деректерді зерделеу, шешілмеген қаржылық мәселелерді қарастыру және әділ шешімге келу деп есептеймін.

– Қазақстандағы бұрынғы әріптестеріңізге не айтар едіңіз?

Рақмет.

Кейде адамдар корпорациялар туралы зауыттарды солар салғандай айтады.

Бірақ олай емес.

Зауыттарды адамдар салады.

Пештерге қызмет көрсететін де – адамдар. Жер астына түсетін де – адамдар. Электр станцияларын басқаратын да – адамдар. Түнгі сағат үште мәселенің шешімін іздейтін инженерлер де – адамдар.

Бүгін қандай келіспеушіліктер болса да, олар сол адамдардың жетістіктерін жоққа шығара алмайды.

Мен олармен бірге жұмыс істегенімді әлі де мақтан тұтамын.

– Ұзақ жыл үнсіздіктен кейін ERG бұл жолы жағдай басқаша болады деп неге сенуі керек?

Өйткені қазір мен сөйлеп отырмын.

Көп жыл бойы ұстамдылық танытуды жөн көрдім.

Бұл сөйлеуге қабілетсіздігім емес, саналы түрде қабылдаған шешімім.

Мен келіссөз арқылы шешімге келу барлығына – маған да, ERG-ге де, оның акционерлеріне де, ортақ тарихымызға қатысы бар адамдарға да тиімді деп әлі де санаймын.

Алайда келіссөз жүргізу үшін екі тараптың да қатысуы қажет.

– Нақты не қалайсыз?

Келіссөз үстелі.

Тиісті өкілдер.

Құжаттар.

Әлі реттелмеген барлық мәселені байыппен талқылау.

Содан кейін бұл тарауды барлығы үшін жабуға мүмкіндік беретін жан-жақты келісім.

– Кешірім сұрағанын қалайсыз ба?

Жоқ.

Мәселенің шешілгенін қалаймын.

– Кек алғыңыз келе ме?

Мүлде жоқ.

Кек – эмоцияға негізделген әрекет.

Ал бұл – бизнес мәселесі.

– Ал ERG бас тартса ше?

Онда қолымдағы барлық заңды тетік арқылы өз құқықтарымды қорғауды жалғастырамын.

Сондай-ақ өз тәжірибем туралы айтуға заңды құқығым бар жерде пікір білдіру құқығымды өзімде қалдырамын.

– Бұл қорқыту ма?

Жоқ.

Бұл ұстанымымды ашық білдіру.

Мәселені жеке тәртіппен әрі кәсіби түрде реттеуге әлі де мүмкіндік бар.

Мен дәл осындай шешімді қалаймын.

Жиырма жылдан астам ортақ тарихымыз барын ескерсек, келесі бірнеше жылды сот залында бір-бірімізге қарсы өткізгеннен гөрі, бір үстел басына отырып, мәселені аяқтаған әлдеқайда орынды деп ойлаймын.

– Егер ERG басшылары осы сұхбаттан бір ғана сөйлемді оқитын болса, ол қандай сөйлем болар еді?

Маған қоңырау шалыңыздар.

Келіңіздер, бір үстел басына отырып, бұл мәселені дұрыс жолмен аяқтайық.