Қазақстан: мұнай мен мыс. Орталық Азияны шын мәнінде кім ұстап тұр

Осы уақыт ішінде Қазақстан өндірісін 26 миллион тоннадан 99 миллион тоннаға дейін, төрт есеге жуықұлғайтты. Төрт елдің жиынтық өндірісіндегі үлесішамамен 55 пайыздан 72 пайызға дейін көтерілді. Негізгісерпіліс Теңіз, Қарашығанақ және Қашаған іске қосылған2000-жылдарға тиесілі.

Көршілерде жағдай басқаша. Әзербайжан 2010 жылышыңға шықты (51 миллион тонна), содан кейін өндіріс 28 миллион тоннаға дейін құлдырады, бұл шыңнан шамамен45 пайыз төмен. Түрікменстан 2015 жылғы 13 миллион тоннадан кейін 9 миллион тоннаға түсті. Өзбекстан 1990-жылдары шамамен 8 миллион тонна берсе, бүгіндешамамен 2 миллион тонна, яғни аймақтың мұнайлыелдерінің қатарынан іс жүзінде шығып қалды.

Төрттіктің жиынтық өндірісі 2010 жылы ең жоғарыдеңгейге жетті (146 миллион тонна), содан соң 2020 жылы133 миллионға дейін төмендеп, 2025 жылы 138 миллионғадейін қалпына келді. Аймақ тарихи шыңына әлі оралғанжоқ. Әрі қазір ол бір ғана иыққа сүйеніп тұр: қазақстандық өндірістің өсуі Әзербайжан мен Өзбекстандағы құлдырауды жапты.

Мыс: Қазақстан әлемнің алғашқы ондығында

Дәл сол дереккөз (www.energyinst.org/statistical-review) 2025 жылдың қорытындысы бойынша әлемдік мыс өндірісін 23 миллион тонна деп бағалайды, оның 18,39 миллион тоннасы ең ірі он елдің үлесіне тиді. Қазақстаносы ондықта бар: 710 мың тонна және тоғызыншы орын, Индонезиямен қатар.

Алда Чили (5,3 миллион тонна), Конго ДемократиялықРеспубликасы (3,2 миллион), Перу (2,7 миллион), Қытай(1,8 миллион), Ресей (1,3 миллион), сондай-ақ АҚШ, Замбия және Австралия тұр. Салыстыру үшін: 2021 жылыҚазақстан 510 мың тонна өндірген еді. Төрт жылда өсім40 пайызға жуық.

Бұл тізімде Орталық Азияның басқа бірде-бір елі жоқ.

Қазақстан аймақта екі бағыт бойынша бірден өсіп кележатқан жалғыз ел болды. Мұнай бойынша ол ОрталықАзияда жай ғана бірінші емес, ол аймақтың төрттен үшбөлігі дерлік. Мыс бойынша ол енді аймақтық емес, әлемдік лигада ойнайды, қатарында Ресей, АҚШ жәнеАвстралия тұр.

Әрі бұл әлем мыс тапшылығына кіріп бара жатқан сәттеболып отыр: сұранысты электр желілері, электромобильдер және жасанды интеллектке арналғандата-орталықтар тартып тұр. Әлемдік сұраныстың 2040 жылға қарай 28 миллион тоннадан 42 миллион тоннағадейін өсу болжамы қазақстандық мыстың келіссөз бағасытек қымбаттай беретінін білдіреді.